Back

ⓘ ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์




                                               

จีโอเจซัน

จีโอเจซัน เป็นฟอร์แมตระบบมาตรฐานเปิดที่ออกแบบมาเพื่อใช้ในการแสดงคุณสมบัติทางภูมิศาสตร์อย่างง่ายพร้อมกับข้อมูลเชิงพื้นที่ คุณสมบัติทางภูมิศาสตร์ในจีโอเจซันมี 3 รูปแบบคือ จุด ตำแหน่งที่ตั้งของสถานที่ เส้น ถนนและเส้นชายแดน และรูปปิด พื้นที่จังหวัด, ประเทศ นอกจากนี้จีโอเจซันไม่จำเป็นต้องนำไปใช้แทนลักษณะทางกายภาพของโลกเท่านั้น เพราะแอปพลิเคชั่นเกี่ยวกับเส้นทางและการนำทางก็ใช้จีโอเจซันในการรายงานบริการ จีโอเจซันต่างจากระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์อื่น ๆ ตรงที่มันมีลักษณะเป็นโค้ดหรือตัวอักษร อีกทั้งยังไม่ได้มีการกำกับดูแลจากองค์การมาตราฐานที่เป็นทางการ แต่ดูแลโดยกลุ่มผู้พัฒนาอินเทอร์เน็ต

ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์
                                     

ⓘ ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์

ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ คือ กระบวนการทำงานเกี่ยวกับข้อมูลเชิงพื้นที่ ด้วยระบบคอมพิวเตอร์ โดยการกำหนดข้อมูลเชิงบรรยายหรือข้อมูลคุณลักษณะ และสารสนเทศ เช่น ที่อยู่ บ้านเลขที่ ที่มีความสัมพันธ์กับตำแหน่งในเชิงพื้นที่ เช่น ตำแหน่งบ้าน ถนน แม่น้ำ เป็นต้น ในรูปของ ตารางข้อมูล และ ฐานข้อมูล

ระบบ GIS ประกอบไปด้วยชุดของเครื่องมือที่มีความสามารถในการเก็บรวบรวม ปรับปรุงและการสืบค้นข้อมูล เพื่อจัดเตรียม ปรับแต่ง วิเคราะห์และการแสดงผลข้อมูลเชิงพื้นที่ เพื่อให้สอดคล้องตามวัตถุประสงค์การใช้งาน ซึ่งรูปแบบและความสัมพันธ์ของข้อมูลเชิงพื้นที่ทั้งหลาย จะสามารถนำมาวิเคราะห์ด้วย GIS ให้สื่อความหมายในเรื่องการเปลี่ยนแปลงที่สัมพันธ์กับช่วงเวลาได้ เช่น

  • การเปลี่ยนแปลงของการใช้พื้นที่
  • การบุกรุกทำลาย
  • การเคลื่อนย้ายถิ่นฐาน
  • การแพร่ขยายของโรคระบาด

ข้อมูลเหล่านี้ เมื่อปรากฏบนแผนที่ทำให้สามารถแปล สื่อความหมาย และนำไปใช้งานได้ง่าย

ข้อมูลใน GIS ทั้งข้อมูลเชิงพื้นที่และข้อมูลเชิงบรรยาย สามารถอ้างอิงถึงตำแหน่งที่มีอยู่จริงบนพื้นโลกได้โดยอาศัยระบบพิกัดทางภูมิศาสตร์ geocode ซึ่งจะสามารถอ้างอิงได้ทั้งทางตรงและทางอ้อม ข้อมูลใน GIS ที่อ้างอิงกับพื้นผิวโลกโดยตรง หมายถึง ข้อมูลที่มีค่าพิกัดหรือมีตำแหน่งจริงบนพื้นโลกหรือในแผนที่ เช่น ตำแหน่งอาคาร ถนน ฯลฯ สำหรับข้อมูล GIS ที่จะอ้างอิงกับข้อมูลบนพื้นโลกได้โดยทางอ้อมได้แก่ ข้อมูลของบ้าน รวมถึงบ้านเลขที่ ซอย เขต แขวง จังหวัด และรหัสไปรษณีย์ โดยจากข้อมูลที่อยู่ เราสามารถทราบได้ว่าบ้านหลังนี้มีตำแหน่งอยู่ ณ ที่ใดบนพื้นโลก เนื่องจากบ้านทุกหลังจะมีที่อยู่ไม่ซ้ำกัน

                                     

1. องค์ประกอบ

องค์ประกอบหลักของระบบ GIS จัดแบ่งออกเป็น 5 ส่วนใหญ่ ๆ คือ อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ hardware โปรแกรม software ขั้นตอนการทำงาน methods ข้อมูล data และบุคลากร people โดยมีรายละเอียดของแต่ละองค์ประกอบดังต่อไปนี้

  • บุคลากร คือ ผู้ปฏิบัติงานซึ่งเกี่ยวข้องกับระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เช่น ผู้นำเข้าข้อมูล ช่างเทคนิค ผู้ดูแลระบบฐานข้อมูล ผู้เชี่ยวชาญสำหรับวิเคราะห์ข้อมูล ผู้บริหารซึ่งต้องใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ บุคลากรจะเป็นองค์ประกอบที่สำคัญที่สุดในระบบ GIS เนื่องจากถ้าขาดบุคลากร ข้อมูลที่มีอยู่มากมายมหาศาลนั้น ก็จะเป็นเพียงขยะไม่มีคุณค่าใดเลยเพราะไม่ได้ถูกนำไปใช้งาน อาจจะกล่าวได้ว่า ถ้าขาดบุคลากรก็จะไม่มีระบบ GIS
  • อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ คือ เครื่องคอมพิวเตอร์รวมไปถึงอุปกรณ์ต่อพ่วงต่าง ๆ เช่น ดิจิไทเซอร์ สแกนเนอร์ เครื่องพิมพ์ หรืออื่น ๆ เพื่อใช้ในการนำเข้าข้อมูล ประมวลผล แสดงผล และผลิตผลลัพธ์ของการทำงาน
  • วิธีการหรือขั้นตอนการทำงาน คือวิธีการที่องค์กรนั้น ๆ นำเอาระบบ GIS ไปใช้งานโดยแต่ละ ระบบแต่ละองค์กรย่อมีความแตกต่างกันออกไป ฉะนั้นผู้ปฏิบัติงานต้องเลือกวิธีการในการจัดการกับปัญหาที่เหมาะสมที่สุดสำหรับของหน่วยงานนั้น ๆ เอง
  • ข้อมูล คือข้อมูลต่าง ๆ ที่จะใช้ในระบบ GIS และถูกจัดเก็บในรูปแบบของฐานข้อมูล โดยได้รับการดูแลจากระบบจัดการฐานข้อมูลหรือ DBMS ข้อมูลจะเป็นองค์ประกอบที่สำคัญรองลงมาจากบุคลากร
  • โปรแกรม คือชุดของคำสั่งสำเร็จรูป เช่น โปรแกรม Arc/Info, MapInfo ฯลฯ ซึ่งประกอบด้วยฟังก์ชัน การทำงานและเครื่องมือที่จำเป็นต่าง ๆ สำหรับนำเข้าและปรับแต่งข้อมูล, จัดการระบบฐานข้อมูล, เรียกค้น, วิเคราะห์ และ จำลองภาพ
                                     

2. การทำงาน

ภาระหน้าที่หลัก ๆ ของระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์มีอยู่ด้วยกัน 5 อย่างดังนี้

  • การเรียกค้นและวิเคราะห์ข้อมูล query and analysis เมื่อระบบ GIS มีความพร้อมในเรื่องของข้อมูลแล้ว ขั้นตอนต่อไป คือ การนำข้อมูลเหล่านี่มาใช้ให้เกิด ประโยชน์ เช่น ใครคือเจ้าของกรรมสิทธิ์ในที่ดินผืนที่ติดกับโรงเรียน? เมืองสองเมืองนี้มีระยะห่างกันกี่กิโลเมตร? ดินชนิดใดบ้างที่เหมาะสำหรับปลูกอ้อย? หรือ ต้องมีการสอบถามอย่างง่าย ๆ เช่น ชี้เมาส์ไปในบริเวณที่ต้องการแล้วเลือก point and click เพื่อสอบถามหรือเรียกค้นข้อมูล นอกจากนี้ระบบ GIS ยังมีเครื่องมือในการวิเคราะห์ เช่น การวิเคราะห์เชิงประมาณค่า proximity หรือ buffer การวิเคราะห์เชิงซ้อน overlay analysis เป็นต้น
  • การนำเข้าข้อมูล input ก่อนที่ข้อมูลทางภูมิศาสตร์จะถูกใช้งานได้ในระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ ข้อมูลจะต้องได้รับการแปลง ให้มาอยู่ในรูปแบบของข้อมูล เชิงตัวเลข digital format เสียก่อน เช่น จากแผนที่กระดาษไปสู่ข้อมูลใน รูปแบบดิจิตอลหรือแฟ้มข้อมูลบนเครื่องคอมพิวเตอร์อุปกรณ์ที่ใช้ในการนำเข้าเช่น Digitizer Scanner หรือ Keyboard เป็นต้น
  • การบริหารข้อมูล management ระบบจัดการฐานข้อมูลหรือ DBMS จะถูกนำมาใช้ในการบริหารข้อมูลเพื่อการทำงานที่มีประสิทธิภาพในระบบ GIS DBMS ที่ได้รับการเชื่อถือและนิยมใช้กันอย่างกว้างขวางที่สุดคือ DBMS แบบ Relational หรือระบบจัดการฐานข้อมูลแบบสัมพัทธ์ RDBMS ซึ่งมีหลักการทำงานพื้นฐาน ดังนี้คือ ข้อมูลจะถูกจัดเก็บ ในรูปของตารางหลาย ๆ ตาราง
  • การปรับแต่งข้อมูล manipulation ข้อมูลที่ได้รับเข้าสู่ระบบบางอย่างจำเป็นต้องได้รับการปรับแต่งให้เหมาะสมกับงาน เช่น ข้อมูลบางอย่างมีขนาด หรือสเกล scale ที่แตกต่างกัน หรือใช้ระบบพิกัดแผนที่ที่แตกต่างกัน ข้อมูลเหล่านี้จะต้องได้รับการปรับให้อยู่ใน ระดับเดียวกันเสียก่อน
  • การนำเสนอข้อมูล visualization จากการดำเนินการเรียกค้นและวิเคราะห์ข้อมูล ผลลัพธ์ที่ได้จะอยู่ในรูปของตัวเลขหรือตัวอักษร ซึ่งยากต่อการตีความหมายหรือทำความเข้าใจ การนำเสนอข้อมูลที่ดี เช่น การแสดงชาร์ต chart แบบ 2 มิติ หรือ 3 มิติ รูปภาพจากสถานที่จริง ภาพเคลื่อนไหว แผนที่ หรือแม้กระทั่งระบบมัลติมีเดีย สื่อต่าง ๆ เหล่านี้จะทำให้ผู้ใช้เข้าใจความหมายและมองภาพของผลลัพธ์ที่กำลังนำเสนอได้ดียิ่งขึ้นอีก
                                     

3. ลักษณะข้อมูลในระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์

โลกมีความสลับซับซ้อนมากเกินกว่าที่จะเก็บข้อมูลทั้งหมดเกี่ยวกับโลกไว้ในรูปข้อมูลด้วยระบบคอมพิวเตอร์ จึงต้องเปลี่ยนปรากฏการณ์บน ผิวโลกจัดเก็บในรูปของตัวเลขเชิงรหัส digital form โดยแทนปรากฏการณ์เหล่านั้นด้วยลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่เรียกว่าฟีเจอร์ feature

                                     

4. ประเภทของคุณลักษณะ

ประเภทของคุณลักษณะของจีไอเอส ลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่เป็นตัวแทนของปรากฏการณ์ทางภูมิศาสตร์บนโลกแผนที่กระดาษบันทึกตำแหน่งทางภูมิศาสตร์และแทนสิ่งต่างๆ บนโลกที่เป็นลายเส้นและพื้นที่ด้วยสัญลักษณ์แบบ จุด เส้น พื้นที่และตัวอักษร ในระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์จะใช้ feature ประเภทต่างๆ ในการแทนปรากฏการณ์โดยแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ดังนี้

  • เส้น line
  • จุด point
  • โพลีกอน polygon
                                     

5. เมทาเดตา metadata ของระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์

สารสนเทศภูมิศาสตร์-การอธิบายข้อมูล เป็นรูปแบบหรือแบบแผนของเมทาเดตาที่ใช้ในการอธิบายข้อมูลหรือกลุ่มของข้อมูลสารสนเทศภูมิศาสตร์หรือข้อมูลที่ได้จากระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เป็นอีกแบบแผนหนึ่งของการอธิบายซึ่งถูกกำหนดขึ้นโดยคณะกรรมการวิชาการชุดที่ 211 ขององค์กรมาตรฐานระหว่างประเทศ หรือ ISO/TC211แบบแผนของเมทาเดตานี้ประกาศเป็นมาตรฐานระหว่างประเทศในปี ค.ศ. 2003 ภายใต้ชื่อมาตรฐาน ISO 19115: Geographic information-Metadata ประเทศไทยโดยสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม สมอ. ซึ่งเป็นสมาชิกขององค์กรมาตรฐานระหว่างประเทศดังกล่าว ได้นำมาประกาศใช้เป็นมาตรฐานของประเทศคือ มอก.19115-2548 "สารสนเทศภูมิศาสตร์-การอธิบายข้อมูล" โดยเนื้อหาและแบบแผนของเมทาเดตานั้นยังคงอ้างอิงฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก ซึ่งการประกาศเป็นมาตรฐานในรูปแบบดังกล่าวเรียกว่า นำมาใช้ในระดับเหมือนกันทุกประการ Identical

                                     

5.1. เมทาเดตา metadata ของระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ การใช้งาน

มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมนี้กำหนดเค้าร่าง schema ที่ต้องการสำหรับการอธิบายสารสนเทศภูมิศาสตร์และการบริการ โดยให้สารสนเทศเกี่ยวกับการบ่งชี้ ขอบเขต คุณภาพ เค้าร่าง เชิงพื้นที่และเชิงเวลา การอ้างอิงเชิงพื้นที่ การเผยแพร่ของสารสนเทศภูมิศาสตร์เชิงเลข

                                     

6. อ้างอิง

  • Chang, K. 2007 Introduction to Geographic Information System, 4th Edition. McGraw Hill.
  • Bolstad, P. 2005 GIS Fundamentals: A first text on Geographic Information Systems, Second Edition. White Bear Lake, MN: Eider Press, 543 pp.
  • Burrough, P.A. and McDonnell, R.A. 1998 Principles of geographical information systems. Oxford University Press, Oxford, 327 pp.
                                     
  • โดยเฉพาะในอเมร กาเหน อ ภ ม สารสนเทศ ม ความครอบคล มก บสาขาท เก ยวข องก บการว เคราะห เช งพ นท อย างมาก เช น การทำแผนท ระบบ สารสนเทศ ภ ม ศาสตร GIS การร บร จากระยะไกล
  • สารสนเทศ ภ ม ศาสตร และว ทยาศาสตร โลกพ งพาข อม ลเช งพ นท ด จ ท ลของภาพถ ายท ได จากการร บร จากระยะไกลและว เคราะห ด วย ระบบ สารสนเทศ ภ ม ศาสตร
  • เช น ระบบ สารสนเทศ ภ ม ศาสตร การร บร จากระยะไกล เป นต น มาใช ในการทำงานท งในหน วยงานภาคร ฐและเอกชน น ก ภ ม ศาสตร สามารถแบ งขอบเขตการศ
  • ระบบ สารสนเทศ ภ ม ศาสตร ภ ม ศาสตร ส งแวดล อมช วยในการคำน งถ งส งแวดล อมในแง ของความส มพ นธ ก บผ คน ด วย ภ ม ศาสตร
  • ระบบ สารสนเทศ ภ ม ศาสตร ศ นย ข อม ลข อสนเทศ สำน กงานปล ดกระทรวงว ทยาศาสตร เทคโนโลย และส งแวดล อม ในช อ สำน กงานพ ฒนาเทคโนโลย อวกาศและภ ม สารสนเทศ องค การมหาชน
  • ควอนต มจ ไอเอส Quantum GIS ค อโปรแกรมประย กต ด าน ระบบ สารสนเทศ ภ ม ศาสตร สำหร บคอมพ วเตอร ต งโต ะประเภทข ามแพลตฟอร มท เป นซอฟต แวร เสร
  • หมายถ งข อม ลท ม การอ างอ งทางตำแหน งบนผ วโลก เช นเด ยวก บความว าข อม ลใน ระบบ สารสนเทศ ภ ม ศาสตร แนวทางการพ ฒนาโครงสร างพ นฐานปร ภ ม ประกอบด วยแนวทาง 4 ด านท สำค ญได แก
  • กลไกในการค นหา เข าถ ง และรวบรวมความร ต างๆ ด านการเกษตรและ ระบบ เคร อข าย สารสนเทศ ภ ม ศาสตร ท ใช เป นฐานในการว เคราะห ความเส ยง ในระยะท 2
  • หล กหน วย ตามลำด บ ร นท 23, พ.ศ. 2554 000 ว ทยาการคอมพ วเตอร สารสนเทศ และงานเข ยนท วไป 100 ปร ชญาและจ ตว ทยา 200 ศาสนา 300 ส งคมศาสตร
  • แต ก สามารถสร างข นมาจากข อม ลของการการทำร งว ด และการสำรวจ เด มถ กใช งานมากใน ระบบ สารสนเทศ ภ ม ศาสตร และเป นข อม ลพ นฐานสำหร บ relief map เด มสามารถในล กษณะของแรสเ
  • สำน กงานพ ฒนาเทคโนโลย อวกาศและภ ม สารสนเทศ ภ ม ศาสตร ภ ม สารสนเทศ มหาว ทยาล ยนเรศวร สถานภ ม ภาคเทคโนโลย อวกาศภ ม สารสนเทศ ภาคเหน อตอนล าง มหาว ทยาล ยนเรศวร